Lãi suất quá hạn (hay còn gọi là lãi phạt, lãi chậm trả) là khoản lãi mà người vay phải trả thêm khi không thanh toán đúng hạn tiền gốc và/or lãi vay theo hợp đồng đã ký với ngân hàng, tổ chức tín dụng hoặc bên cho vay.
Đây là cơ chế phạt để khuyến khích người vay trả nợ đúng hạn, và mức lãi này thường cao hơn lãi suất trong hạn.
>> Xem thêm: Cho vay hộ kinh doanh là gì? Chi tiết về điều kiện vay
Quy định pháp lý chính tại Việt Nam
- Theo Bộ luật Dân sự 2015 (Điều 466) và Thông tư 39/2016/TT-NHNN:
- Lãi trên nợ gốc quá hạn: Không vượt quá 150% lãi suất trong hạn theo hợp đồng.
- Lãi trên lãi chậm trả (lãi của lãi): Không vượt quá 10%/năm.
- Lãi suất vay trong hạn tối đa thường 20%/năm (theo thỏa thuận).
Cách tính lãi suất quá hạn
Có hai trường hợp chính:
- Chậm trả tiền lãi (chưa chuyển nợ quá hạn):
- Tiền lãi phạt = Lãi trong hạn chưa trả × 10%/năm × Thời gian chậm trả.
- Chậm trả tiền gốc (khoản vay bị chuyển sang nợ quá hạn):
- Lãi quá hạn = Số tiền gốc chưa trả × (150% × Lãi suất trong hạn) × Thời gian quá hạn.
Ví dụ minh họa (dựa trên lãi suất trong hạn 12%/năm):
- Bạn vay 100 triệu đồng, lãi trong hạn 12%/năm.
- Quá hạn 1 tháng (30 ngày) trên toàn bộ gốc.
- Lãi quá hạn ≈ 100 triệu × (150% × 12%) × (30/365) ≈ 1.479.452 VNĐ (chưa kể lãi trong hạn).
>> Gợi ý: Đối Tượng Của Gói Cho Vay Hộ Kinh Doanh Cá Thể Là Gì? Hồ Sơ và Thủ Tục
Lưu ý:
- Mỗi ngân hàng/thẻ tín dụng có cách tính cụ thể (theo ngày, theo dư nợ giảm dần, hoặc dư nợ gốc ban đầu).
- Thẻ tín dụng thường áp lãi suất quá hạn rất cao (20–40%/năm) cộng phí phạt (thường 5% dư nợ tối thiểu).
- Lãi có thể tính kép nếu kéo dài, làm tổng nợ tăng nhanh.
>> Tham khảo: Finy: Tiếp sức tiểu thương, đón dòng vốn nóng
Cách tránh bị tính lãi phạt
- Thanh toán đúng hạn: Đây là cách tốt nhất. Thanh toán toàn bộ hoặc ít nhất dư nợ tối thiểu (thường 5% tổng dư nợ) trước ngày đến hạn.
- Theo dõi lịch thanh toán:
- Kiểm tra sao kê hàng tháng (thẻ tín dụng thường có 30–45 ngày miễn lãi).
- Đặt nhắc nhở trên điện thoại/app ngân hàng.
- Kích hoạt thanh toán tự động (auto debit): Ngân hàng tự trích tiền từ tài khoản thanh toán để trả nợ đúng hạn.
- Thanh toán sớm: Trả trước 2–3 ngày để tránh lỗi kỹ thuật, ngày nghỉ/lễ.
- Lập kế hoạch tài chính: Chỉ vay/chi tiêu trong khả năng trả nợ, ưu tiên trả nợ lãi cao trước.
- Nếu khó khăn: Liên hệ sớm với ngân hàng để xin cơ cấu lại nợ (gia hạn, giảm lãi tạm thời) trước khi quá hạn.
