Cung tiền là gì?
Cung tiền (Money Supply) là tổng lượng tiền đang lưu thông trong nền kinh tế tại một thời điểm nhất định. Nó bao gồm tiền mặt do người dân nắm giữ và tiền gửi trong hệ thống ngân hàng.
Ngân hàng trung ương của mỗi quốc gia là cơ quan chịu trách nhiệm chính trong việc kiểm soát cung tiền. Ở Việt Nam, cơ quan này là Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
Các thước đo cung tiền phổ biến
Tùy theo mức độ thanh khoản, cung tiền thường được chia thành:
- M0: Tiền mặt lưu thông ngoài hệ thống ngân hàng
- M1: M0 + tiền gửi không kỳ hạn
- M2: M1 + tiền gửi có kỳ hạn và các tài sản gần tiền
- M3 (ở một số quốc gia): M2 + các công cụ tài chính có tính thanh khoản cao khác
Trong thực tế, M2 là chỉ số thường được sử dụng để đánh giá lượng cung tiền của một quốc gia.
7 yếu tố tác động đến lượng cung tiền
1. Chính sách tiền tệ của Ngân hàng Trung ương
Đây là yếu tố quan trọng nhất. Ngân hàng trung ương điều chỉnh cung tiền thông qua:
- Nghiệp vụ thị trường mở (mua/bán trái phiếu chính phủ)
- Lãi suất điều hành
- Tỷ lệ dự trữ bắt buộc
Khi ngân hàng trung ương bơm tiền vào nền kinh tế → cung tiền tăng. Ngược lại, khi hút tiền về → cung tiền giảm.
2. Tỷ lệ dự trữ bắt buộc
Khi tỷ lệ dự trữ bắt buộc tăng, ngân hàng thương mại phải giữ lại nhiều tiền hơn → khả năng cho vay giảm → cung tiền giảm.
Khi tỷ lệ này giảm → ngân hàng có thể cho vay nhiều hơn → cung tiền tăng.
3. Hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại
Ngân hàng thương mại tạo ra tiền thông qua hoạt động cho vay (cơ chế tạo tiền gửi).
- Cho vay nhiều → tiền trong lưu thông tăng
- Siết tín dụng → cung tiền giảm
4. Lãi suất thị trường
Lãi suất thấp:
- Doanh nghiệp và cá nhân vay nhiều hơn
- Đầu tư và tiêu dùng tăng
→ Cung tiền tăng
Lãi suất cao:
- Vay ít hơn
→ Cung tiền giảm
5. Nhu cầu giữ tiền của người dân
Nếu người dân giữ nhiều tiền mặt thay vì gửi ngân hàng:
- Khả năng tạo tiền của hệ thống ngân hàng giảm
→ Cung tiền giảm
Ngược lại, gửi tiền nhiều vào ngân hàng → tăng khả năng cho vay → cung tiền tăng.
6. Dòng vốn quốc tế
Khi có nhiều vốn nước ngoài chảy vào (FDI, đầu tư gián tiếp):
- Ngoại tệ tăng
- Ngân hàng trung ương có thể phải mua ngoại tệ và bơm tiền đồng ra
→ Cung tiền nội tệ tăng
Ngược lại, dòng vốn rút ra mạnh có thể làm cung tiền giảm.
7. Chính sách tài khóa của Chính phủ
Nếu chính phủ:
- Tăng chi tiêu công
- Giảm thuế
→ Có thể làm tổng lượng tiền trong nền kinh tế tăng lên (đặc biệt khi được tài trợ bằng vay nợ từ hệ thống ngân hàng).
